Pagina's

vrijdag 19 februari 2016

Onderleggers voor de scenario's

De verzorgingsstaat verandert in een participatiemaatschappij. De druk op het sociale stelsel neemt verder toe door demografische ontwikkeling waarbij de potential support ratio een weergave is van de grijze druk die alleen nog maar toe zal nemen in de westerse maatschappij, waaronder Nederland (Herrmann et al., 2010).

In die participatiemaatschappij zal steeds meer belang gehecht worden aan gezond blijven en deelname aan de maatschappij ondersteund door het gedachtengoed van Huber (2011) waarbij zelfmanagement belangrijk element is.
Eén van de maatregelen van de overheid om de zelfmanagement van de bevolking te ondersteunen is de inzet van e-health. 
Minister Schippers heeft in een kamerbrief (E. Schippers, 2014) drie ambities geformuleerd: chronisch zieken hebben toegang tot hun medische informatie via mobiele apps of internetapplicaties, zij kunnen zelf metingen uitvoeren en digitale monitoring op afstand door de zorgverlener is hierbij mogelijk, domotica en beeldbellen is 24/7 mogelijk. Dit alles draagt er toe bij dat de mensen langer thuis kunnen blijven wonen.

Op het gebied van onderwijs en innovatie wordt er steeds meer opgeleid naar de behoefte van de lokale economie (ScienceGuide, 2016):
·         Ondernemerschap is een belangrijk onderdeel in het onderwijs.
·         Innovatievermogen van bedrijven wordt vergroot door structuur waarin studenten en docenten helpen bij het oplossen van praktische problemen.
·         Publieke en private samenwerking neemt toe.

De vereniging hogescholen spreekt in een jaarcongres over de aspecten culturele diversiteit en internationalisering. Ambities en organisatie zijn afhankelijk van politiek maatschappelijk klimaat en de bekostiging(Vereniging hogescholen, 2016).

Tegenstellingen autochtone en allochtone leerlingen wordt groter(Kleijwegt, 2016).

Publieke en private ruimte raakt verweven met elkaar door de Data-economie die big data tot handelsobject maakt (Lieshout, 2016).

Vroegtijdige selectie zet de verschillen tussen kinderen die lager in de onderwijspiramide staan ten opzichte van kinderen die hoger staan op scherp(A. de Graaf, 2016).

De toepassing van open of gesloten sociale netwerken staan op gespannen voet met veiligheid en heeft daarmee invloed op het delen van kennis(Rubens, 2008).

Vanaf 2010 ontstond de generatie alpha die ook als google kids genoemd worden (Bruyckere, 2016).

Technologie geeft antwoord op de vraag: hoe richten we de maatschappij zo in dat omgaan met verschillen tussen mensen de standaard wordt?(E. I. Schippers, Rijn, & Ministerie van VWS, 2014)

Ruimte voor communicatie en medemenselijkheid van systemen naar mensen(E. I. Schippers et al., 2014).

The opportunity to learn en sociaal economische status (SES); vergrijzing, verkleuring en verdunning en de impact op SES in een lerende economie(de nationale denktank, 2015)

Gezamenlijke tradities, vaste basis voor iedereen(Ons onderwijs2032 Eindadvies, 2016).

Toegankelijkheid van het hoger onderwijs(Onderwijsraad, 2013).

Nederland ontwikkelt zich tot een lappendeken van stadsgewesten, met een sterke sociaal-geografische segmentatie(Minsterie van Onderwijs, 2015).

Verstrekt belang op persoonsvorming en op samen leven (Biesta, 2009; de nationale denktank, 2015).

Voor een groot deel van de bevolking is onderwijs wel een bittere noodzaak omdat ze het sociale kapitaal missen om zelfstandig kansen te benutten. Onderwijs is en blijft van enorme emanciperende waarde en ook nog vaak een economische noodzaak (Evers, 2013).

Met de Bolognaverklaring werd de ontwikkeling van een European Higher Education Area (EHEA) nagestreefd waardoor internationale studentenuitwisseling vergemakkelijkt zou moeten worden (Fontys Hogeschool of applied sciences, 2015).

Minister Bussemaker wil de 'meester-gezel methode' uitbreiden en steeds meer leerlingen zullen ermee te maken krijgen. Doel is meer aandacht voor talentontwikkeling in het beroepsonderwijs en meer waardering van ambachtelijke vaardigheden. De meester-gezel methode maakt deel uit van het Excellentie Project van het ministerie van Onderwijs, waarvoor structureel 25 miljoen euro beschikbaar is(Van Zwieten, 2014).

De definitie van gezondheid volgens het WHO is niet langer houdbaar bij de toename van chronisch zieken in de samenleving. Machteld Huber (Huber et al., 2011) stellen een gedachtenverandering voor naar het vermogen om zich aan te passen en zelfmanagement bij de uitdagingen op sociaal, psychisch en lichamelijk gebied.

In een essay van Ad de Graaf(2015), directeur van de Vereniging Hogescholen gaat hij verder in op de lancering van de strategie agenda van de hogeschool, #HBO2025. De kenniseconomie ontwikkelt zich met een leven lang leren naar een lerende economie. Enkele aandachtspunten daaruit:
·         selectiemoment en tracking hebben invloed op sterke en zwakke leerling
·         emancipatiefunctie en talent ontwikkelen, bewustzijn van gescheiden werelden vrijheid en van weinig structuur in het onderwijs dat voor sommige studenten prima kan uitwerken, maar voor anderen volstrekt niet. Dat heeft niet alleen met talent te maken maar ook met de sociale herkomst.
·         Toenemende vraag naar hoger opgeleiden
·         De globalisering noopt tot een sterk Europa. Kennis, onderzoek, kenniscirculatie zijn sleutelbegrippen. Globalisering stelt uitdagingen aan het initiële onderwijs, de education permanente, het praktijkgerichte en fundamentele onderzoek en de kenniscirculatie. De grondstof talent moet maximaal worden benut en ontwikkeld. Verloren talent is verspilling. En responsiviteit van organisaties en individuen is een wezenlijk kenmerk, niet alleen van een lerende economie, ook van een lerende samenleving.
·         Maar het gaat niet alleen om de rol van het onderwijs aan jonge mensen. Voor een lerende economie is ook het leren tijdens de latere beroepsuítoefening belangrijk. Kritisch is de WRR over de stilstand van het leven lang leren. Er is geen leercultuur voor of bij werkenden, de structuur van het onderwijsaanbod is “niet bevorderlijk voor de totstandkoming van arrangementen voor leven lang leren”, en er ontbreekt een adequate financieringsvorm voor het leven lang leren. Volgens de WRR is het noodzakelijk het leven lang leren te verbinden aan het stelsel van sociale zekerheid. We hebben een ander systeem van sociale zekerheid nodig: van “repairing naar prepairing”(D. Graaf, 2015).

Door de sluiting van buurthuizen neemt het aantal publieke organisaties af dat een bijdrage kan leveren aan de sociale verbondenheid binnen en daarmee de leefbaarheid van een gemeenschap. Deze afkalving van het sociale leven geldt vooral voor de kleinere plattelandsgemeenten waar voorzieningen onder druk komen te staan door de leegloop van dorpen. Hierdoor zou de relevantie van een public third place toenemen. Deze ‘derde plaatsen’, naast thuis en werk, voorzien mensen van een plaats voor ontmoeting, met de mogelijkheden tot het bouwen aan een gemeenschapsgevoel.

21ste-eeuwse vaardigheden ofwel de skills van de toekomst. Wetenschappers voorspellen dat de arbeidsmarkt, als gevolg van verstrekkende technologische ontwikkelingen, ingrijpend zal veranderen. Deze verandering zal, als de voorspellingen uitkomen, gepaard gaan met ongewenste sociale en economische neveneffecten. Bepaalde groepen werknemers (in bepaalde regio’s) dreigen, als zij zich niet kunnen aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid, buiten de boot te vallen. Over welke vaardigheden of skills moet de werknemer van de toekomst bij het betreden van die nieuwe dynamische arbeidsmarkt beschikken om duurzaam inzetbaar te blijven? Wanneer kunnen die vaardigheden het beste worden aangeleerd? En hoe moet het onderwijs daar op worden ingericht(SER, 2015)?

Op de dynamische arbeidsmarkt van de toekomst is een van de belangrijkste eigenschappen van werkenden dat zij het vermogen hebben om gedurende het werkzame leven permanent in ontwikkeling te blijven en te blijven leren. Leven lang leren is een verzamelnaam voor instrumenten waarmee het individu zijn of haar kennis en vaardigheden op peil kan houden. Door formele, non-formele en informele leeractiviteiten te ontplooien, blijven werkenden langer wendbaar, weerbaar en flexibel. Volgens sommige deskundigen zijn werkenden, als er wordt gekeken naar het aantal gevolgde opleidingen en cursussen, de afgelopen decennia ondanks alle beleidsinspanningen niet meer gaan investeren in hun eigen ontwikkeling. Andere experts zijn minder sceptisch en waarschuwen juist voor een ‘opleidingsreflex’. Is er wel een probleem met leven lang leren? Wat moet er gebeuren om te voorkomen dat kwetsbare groepen – zoals bijvoorbeeld flexwerkers, zzp’ers en lager opgeleiden – op dit gebied achterblijven? En hoe kan informeel leren verder bevorderd worden (SER, 2015)?

Door de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven te stimuleren hoopt de overheid meerdere vliegen in één klap te slaan. Meer samenwerking moet leiden tot aantrekkelijke en uitdagende lesprogramma’s voor leerlingen en studenten. Daarnaast kunnen bedrijven door de banden met onderwijsinstellingen aan te halen werken aan hun innovatiekracht en de concurrentiepositie. Nog mooier is het wanneer onderwijsinstellingen en bedrijven samen gemeenschappelijke doelstellingen weten te formuleren. Er zijn talloze voorbeelden van geslaagde samenwerkingsverbanden. Toch bestaat het beeld dat samenwerking maar moeilijk van de grond komt in Nederland(SER, 2015).

Diversiteit in doelgroepen ‘streaming en setting” , worden behandeld in een verkenning op de toekomst door de onderwijsraad (Onderwijsraad, 2011). In het rapport worden klassieke achterstandsrisico’s (opleidingsniveau van ouders, sekse en herkomst) in het licht van recente en te verwachten maatschappelijke ontwikkelingen behandeld.
SCP en WRR stellen vast dat de ene familie relatief veel hoger opgeleiden kent, en de andere familie relatief veel lager opgeleiden. Hoewel er volgens de auteurs geen sprake is van een scheidslijn, zijn er wel degelijk “behoorlijke” verschillen tussen de onderscheiden sociaal-culturele groepen c.q. lager en hoger opgeleiden. Er is sprake van verschillende leefwerelden. Er is “toenemende segregatie in wonen en onderwijs. Hoger opgeleiden wonen steeds meer in de steden en dan in het bijzonder in de historische binnensteden en de negentiende-eeuwse wijken daaromheen. Ook op het werk gaan lager- en hoger opgeleiden weinig met elkaar om (Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap, 2015).

In de strategische agenda voor het hoger onderwijs wordt een toekomstig beeld geschetst over verbinding van onderwijs met de samenleving. Morele kompas, rijke leeromgevingen, kleinschalig en regionaal en sectoraal worden belangrijke factoren(Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap, 2015).

Demografische trends in de samenleving: (United Nations, Department of Economic and Social Affairs, 2013)
·         vergrijzing, verkleuring, verdunning (minder gezinnen, meer alleen wonen)
·         potential support ratio: toename druk op de beroepsbevolking

In een Horizon 2020 project werkt Nederland(Rijksdienst voor OndernemendNederland, 2016) binnen Europa samen aan de maatschappelijke uitdaging gedefinieerd in de volgende thema’s:
·         co-creëren tussen beleid, burgers en de private sector,
·         het omkeren van ongelijkheden,
·         de positie van Europa binnen de wereld begrijpen en versterken en
·         reflecteren op gedeelde en verschillende geschiedenissen binnen Europa.

Een inclusieve samenleving is een samenleving waar iedereen tot zijn recht kan komen. Het maakt niet uit welke culturele achtergrond, gender, leeftijd, talenten of beperkingen iemand heeft. Iedereen neemt op een gelijkwaardige manier deel aan de maatschappij. Mensen worden aangesproken op hun mogelijkheden, niet op hun beperkingen(Bolsenbroek & Van Houten, 2010).

In 2016 publiceert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu cijfers over de onderwijsdeelname bij jongeren. In het Nationale Kompas Volksgezondheid wordt op basis van gegevens tot 2012 een trend zichtbaar van 75% toename van instroom in het voortgezet speciaal onderwijs. Cijfers over het aantal vroegtijdig schoolverlaters, jongeren die geen startkwalificatie hebben en leerlingen met een ‘rugzakje’ staan in 2013 nog gunstig ten opzichte van de andere Europese landen(Rijksinstituut voor Volksgezondheid enMilieu, 2016).

Etnische ongelijkheden op de arbeidsmarkt (Raaijmakers, Thijssen, Gesthuizen, & Wolbers, 2015). Diverse studies hebben reeds aangetoond dat niet-westerse immigranten substantiële achterstanden hebben in het onderwijs en in beroepsloopbanen. Ook in recent onderzoek komt naar voren dat in vergelijking met autochtonen, niet-westerse immigranten een lager inkomen hebben, minder goede banen hebben en vaker werkloos zijn.

Minister Bussemaker geeft met de publicatie van ‘Twee werelden, twee werkelijkheden’ door Margalith Kleijwegt een impuls aan de discussie in het onderwijs over radicalisering en polarisatie. “Vooral als overtuigingen botsen, kan het heel ingewikkeld zijn om met jongeren te praten over actuele kwesties en over hun rol in de samenleving.”(Kleijwegt, 2016).

In het onderwijsverslag 2013-2014 worden prestatie afspraken geformuleerd over een verminderde uitval en verbetering van het studiesucces. Naast het beleid over de studiefinanciering is de afrekencultuur voor hogescholen en universiteiten een belangrijke factor in de toegankelijkheid van het  hogere onderwijs(Inspectie van het Onderwijs, 2015).

Met ingang van het nieuwe collegejaar op 1 september 2016 mogen hogescholen in experimenten flexibilisering de vaste onderwijsprogramma's loslaten en gaan werken op basis van leeruitkomsten. Maar liefst 16 experimenten flexibilisering gaan van start. Daarnaast mogen de hogescholen in experimenten met vraagfinanciering onderwijs buiten de eigen vestigingsplaats gaan verzorgen. Het wordt daardoor makkelijker voor studenten en werknemers om via deeltijdonderwijs een hbo-diploma te halen(“Hogescholen klaar voor experimenten met deeltijd onderwijs,” 2016).

In de publicatie over Global Trends van het National Intelligence Council ( een Amerikaans instituut) uit 2012 wordt voorspeld dat in 2030 de macht verdeeld is over netwerken en coalitites in een multi-gepolariseerde wereld(National Intelligence Council, 2012).

In veel gemeenten toch groei door hoge immigratie. De krimp door natuurlijke aanwas wordt in veel gemeenten ten dele gecompenseerd door de 203 duizend immigranten die naar Nederland kwamen(CBS, 2016).

Digitale geletterdheid is onderdeel van de 21e -eeuwse vaardigheden (Ons onderwijs2032 Eindadvies, 2016; Wetering & Desain, 2013).

Big data biedt de mogelijkheid om van grote hoeveelheden ongestructureerde gegevens inzichten te verschaffen die antwoord kunnen geven op algemene vragen over grote groepen en antwoord geven op persoonlijke vragen, individueel. IBM Watson is een platform wat zich in 2016 nadrukkelijk in deze markt begeeft en op het gebied van gezondheidszorg actief is (“IBM Watson,” 2016).

Communicatietechnologie beschikbaar voor iedereen (E. I. Schippers, 2015).

Digitalisering van het onderwijs kan bijdragen aan het personaliseren van het leren. Het biedt mogelijkheden tot differentiatie, verzwaring, verdieping, bijspijkeren en biedt mogelijkheden om tijd- en plaatsonafhankelijk te leren. Bijvoorbeeld in het honours onderwijs, waar excellente studenten extra worden uitgedaagd, of juist in deficiëntieonderwijs waar studenten achterstanden kunnen wegwerken. Ook de ontwikkelingen op het gebied van learning analytics zullen de mogelijkheden voor adaptieve digitale leermaterialen en lerende, gepersonaliseerde interfaces verder doen toenemen (Frey & Oeso, 2015).

Door de toegenomen snelheid van innovatieprocessen en doordat technologische ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen, groeit het belang van menselijk kapitaal en investeringen daarin. Internationalisering, technologische revoluties, diversiteit, de snelle ‘veroudering’ van kennis en de verwerking van een veelheid aan kennis vereisen een brede vorming en ontwikkeling van alle burgers. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) betoogt in haar rapport ‘Naar een lerende economie’ daarom dat kennisabsorptie centraal moet worden gesteld om het verdienvermogen van Nederland te vergroten. Daarnaast wordt het belang van kenniscirculatie benadrukt waarbij het niet alleen gaat om productie van nieuwe kennis maar ook om beter gebruik van bestaande kennis(Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, 2014).

Richt het onderwijs in op de eisen die een economie stelt waarin ICT een dominante technologie is:
·         Stimuleer een stevig accent op ICT-kennis en -vaardigheden in de curricula van het hoger onderwijs.
·         Neem ICT-kennis en -vaardigheden ook op in de eindtermen van het basis- en voortgezet onderwijs.
·         Versterk het accent op ondernemerschapsvaardigheden in het onderwijs.
·         Schep de institutionele randvoorwaarden die het combineren of afwisselen van werken en leren gedurende het werkzame leven (leven-lang-leren) gemakkelijker maken.
Tot slot is het in een economie die ten gevolge van snelle technologische ontwikkeling en communicatie zonder tijdsvertraging enorm snel verandert noodzakelijk om kenniskapitaal permanent op peil te houden. Een dergelijke economie vraagt om voorwaarden die mensen in staat stellen om na hun reguliere opleiding leren en werken beter te combineren of af te wisselen en leven-lang-leren gestalte te geven. Gangbare economische arrangementen als arbeidsovereenkomsten, pensioenregelingen en ons systeem voor de inkomstenbelasting bieden voor leven-lang-leren maar beperkt ruimte(AWTI, 2015).

21ste-eeuwse vaardigheden ofwel de skills van de toekomst. Wetenschappers voorspellen dat de arbeidsmarkt, als gevolg van verstrekkende technologische ontwikkelingen, ingrijpend zal veranderen. Deze verandering zal, als de voorspellingen uitkomen, gepaard gaan met ongewenste sociale en economische neveneffecten. Bepaalde groepen werknemers (in bepaalde regio’s) dreigen, als zij zich niet kunnen aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid, buiten de boot te vallen. Over welke vaardigheden of skills moet de werknemer van de toekomst bij het betreden van die nieuwe dynamische arbeidsmarkt beschikken om duurzaam inzetbaar te blijven? Wanneer kunnen die vaardigheden het beste worden aangeleerd? En hoe moet het onderwijs daar op worden ingericht(SER, 2015)?

In de economie van de toekomst gaan veranderingen steeds sneller. Dit betekent dat we ons vooral moet richten op ‘leren leren’, op inventiviteit, op talenkennis, en op het vermogen flexibel om te gaan met allerlei verschillende situaties en omstandigheden(WRR, 2016).

Er is een omslag in denken van zorg en ziekte (zz) naar gedrag en gezondheid (gg)(Meijerink, 2010).

Het zeer persoonlijk leren en zoeken naar echt maatwerk per kind is bij Niekée Roermond doorgevoerd in een leerroute die AGORA heet(“Agora & Niekée,” n.d.)

Wat te doen? Emotioneel steunen? Leiding geven en sturen? Routes wijzen en inspireren? Of moet je ze vrijlaten? Deze vragen zijn relevant voor de leraar en voor de ouder(Jolles, 2016).

De profilering van opleidingen moet zodanig zijn ingericht dat iedereen die voldoende gekwalificeerd is voor het hoger onderwijs, een opleiding moet kunnen vinden die past bij niveau en inhoudelijke ambities(Onderwijsraad, 2011).
Het onderwijs blijft in beweging. Interessant zijn de vernieuwingen die scholen en opleidingen oppakken en de vormen en inrichting van onderwijs waarmee zij experimenteren. Hierdoor gaan scholen meer van elkaar verschillen en neemt de variëteit in het onderwijs toe. Dit is een positieve ontwikkeling, die de keuzevrijheid vergroot en middelmatigheid voorkomt. Ook maakt onderwijsvernieuwing van scholen en opleidingen meer lerende organisaties. Laten we hierbij met elkaar wel blijven kijken naar welke kwaliteit we acceptabel vinden en wat we willen verbeteren(Inspectie van het Onderwijs, 2015).

Geen opmerkingen:

Een reactie posten