Pagina's

woensdag 13 april 2016

mijn peer-feedback aan Respice in futuro

Deze link verwijst naar het beoordelingsdocument wat ik opgesteld heb als peer-feedback voor leerteam: Respice in Futuro

Reflectie LA4

Deze link brengt je naar het beoordelingskader met de PI's. Ik heb met de verkregen feedback en gekeken naar het proces wat we als leerteam hebben doorlopen dit document opgesteld.
Het LA, de samenwerking in het leerteam en de blik naar buiten richtend heeft me rijker gemaakt.

De extra's die het me heeft opgeleverd:

  • Ik ben blij dat ik nog net voor afloop van het LA de dopamine doctrine heb weten te doorgronden (zie eerdere blogpost). 
  • Netwerken doe ik niet alleen maar horizontaal, maar ook verticaal.
  • Ik twitter voorlopig nog even voort https://twitter.com/verhees_p
  • Kennis delen is vermenigvuldigen van passie.




dinsdag 12 april 2016

The day after

De 'challenge day' is voorbij.

Vanuit onze opzet is het nu 12 april 2030 en kijk ik terug op de bijeenkomst in 'onze school' te Maarheeze waar gisteren enkele workshops geweest zijn met diverse deelnemers. Allemaal over de uitdagingen in het onderwijs in 2030.
Geheel vanuit de gedachte over de inclusieve samenleving was er veel ruimte voor dialoog bij de workshops. Het beeld wat geschetst werd was duidelijk. De workshop: je lot in eigen hand, waarbij vanuit een humanistisch perspectief kwetsbaarheid en zingeving benaderd werd, zorgde voor een rijke dialoog. Het lijken geen vernieuwende concepten, maar de noodzaak om aandacht te hebben voor persoonsvorming met daarbij het uitgangspunt dat mensen zelf moeten kunnen beslissen over het eigen leven en de keuzes die ze daarin maken is van alle tijden en in een scenario met gepersonaliseerd leren zeker van belang.
Het heeft me geïnspireerd om met de samenwerking in ons team ook mijn persoonlijke ontdekkingen te doen en me vrij te voelen om de workshop te geven die voor mij het beste paste bij mijn vragen over het samen gestelde scenario. Ik vind het een prettige gedachte dat ook mijn groepsgenoten daar hun eigen keuze over hebben  kunnen uitvoeren. Helemaal gepersonaliseerd, zoals bedoeld in ons scenario van 2030.



vrijdag 26 februari 2016

QUEST 3 SWOT analyse

De functie van hogeschool kent nu nog een sterke regionale functie. In het scenario van 2030, gepersonaliseerd leren in een inclusieve samenleving zal daarnaast ook een ontwikkeling van internationale educatieve partnerschappen bestaan.

Fontys hogeschool mens en gezondheid (FHMG) heeft beleid voor een duurzame ontwikkeling van zorgonderwijs en zorgpraktijk(FHMG, 2016). In een netwerkplatform komen de schaalvoordelen op het gebied van kennis en kunde tot zijn recht met een breder perspectief op het welzijn- en zorglandschap. Daarbij biedt directe interactie en het benutten van co-creatie een versterking van ieders positie in de zorgbranche. Het platform wordt vanuit FHMG breed ingezet, vanuit alle opleidingsvarianten en heeft als kerntaak: kennis genereren t.a.v. (ontwikkelingen in) partnerorganisaties, ontwikkeltrajecten ontwerpen voor individuen en organisaties, post-hbo en maatwerk trajecten ontwerpen en aanbieden. FHMG beschikt over gemotiveerde medewerkers met goede werkveldorientatie en een brede deskundigheid die gebruik maken van bestaande communicatie- en informatie stromen in staat zijn om de partners in het werkveld te bereiken. FHMG heeft al jaren ervaring met gezamenlijk leernetwerken in de vorm van Zorginnovatie Centra en Netwerken (ZIC/ZIN). Opleiden en ontwikkelen is daarbij een activiteit waarbij gezondheidszorginstellingen en hogeschool intensief samenwerken.
Gesteund door de strategische agenda Wendbaar en Weerbaar(Hogescholen, 2015) is onlangs beleid gemaakt van internationalisering(Fontys Hogeschool of applied sciences, 2015). Internationalisering is geen doel op zich maar draagt bij aan de kwaliteit van het onderwijs en onderzoek. Met internationale activiteiten wil Fontys de internationale en interculturele competenties van studenten bevorderen, docenten inspireren, het (bachelor)curriculum verrijken, bijdragen aan student- en medewerkerstevredenheid en de reputatie van Fontys als toonaangevende University of Applied Sciences bevorderen. 
Met het statement van de 4e bologna policy forum(EHEA, 2015) zal studentenuitwisseling makkelijker worden. De verwachting is ook dat onder andere door deze ontwikkeling het aandeel van de onderzoeksfinanciering dat uit Europa komt volgens het WRR rapport Naar een lerende economie stapsgewijs steeds groter zal worden(Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, 2013). 
De zorgsector kent dynamische ontwikkelingen waarbij een grote behoefte is aan hoger opgeleide professionals en het leven lang leren principe zal de vraag naar bijscholingstrajecten en deeltijdonderwijs doen toenemen(Rinnooy Kan et al., 2014). FHMG is een sterke regionale partner waarbij een onderzoekslijn vanuit het lectoraat over technologie in de zorg nauwe aansluiting vindt bij Brainport Regio Eindhoven.
Een bedreiging voor de ontwikkeling van flexibel, open onderwijs en aansluiting bij de zorgpraktijk is de beperkte financiële armslag van de sector ten gevolge van overheidsbeleid. De ruimte voor opleidingscapaciteit in de sector raakt uitgehold doordat prioriteit ondergeschikt is aan andere beleidsopties. 
Om over grenzen heen onderwijs aan te bieden zullen de onderwijs producten Engelstalig moeten zijn. Uitgevers die actief zijn op de internationale markt van educatieve platforms doen dat vooral in het Engels. Voor de Nederlandse markt is het aanbod beperkt. Ontwikkeling van Engelstalige onderwijsproducten voor  online toepassing vraagt om taalvaardigheid en digitale vaardigheid. Het internationale aanbod is met 10 % nu nog beperkt aanwezig. Daarnaast verondersteld de toekomstige ontwikkeling van een netwerkplatform ondernemerschap. Deze ondernemende attitude is nu nog onvoldoende aanwezig. Om de mogelijkheden van flexibilisering en digitalisering te benutten is een digitaal platform voorwaardelijk. Een Learning Management System wat toekomst bestendig is ontbreekt nu.
De vernieuwing naar gepersonaliseerd leren in een inclusieve samenleving zal door de inzet van MLI opgeleide professionals gefaciliteerd worden door het versterken van de sterke kanten en benutten van de kansen en daarnaast acties ter vermindering van de zwakke kanten en omzeilen van de bedreigingen. De MLI student kan als rolmodel initiatief nemen in ontwikkelmogelijkheden van de school, ontwikkelen van nieuwe concepten, gebruik van nieuwe digitale mogelijkheden. Aangaan van interdisciplinaire samenwerking binnen en buiten de school om middels co-creatie tot de gewenste onderwijs producten in het werkveld te komen. De ondernemende attitude is zeker door de MLI studie aanwezig. Daarnaast zijn flexibiliteit en digitale geletterdheid sterke kanten die ingezet kunnen worden bij de vernieuwing.

EHEA. (2015). Statement of the fourth bologna policy forum.
FHMG. (2016). Businesscase FHMG Partners in Leren.
Fontys Hogeschool of applied sciences. (2015). Internationaliseringsbeleid en uitgangspunten op hoofdlijnen FHMG December 2015.
Hogescholen, V. (2015). Wendbaar & weerbaar. HBO 2025, 1–31.
Rinnooy Kan, A., Dittrich, K., Fischer, E., Hartveld, L., Bouwers, E., Van Kestere, N. J., … Wintels, A. (2014). Flexibel hoger onderwijs voor volwassenen; Adviesrapport, ix + 47. Retrieved from https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/03/12/flexibel-hoger-onderwijs-voor-volwassenen
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. (2013). WRR-Rapport 90: Kennis laten circuleren. Naar Een Lerende         Economie. Investeren in Het Verdienvermogen van Nederland, 229–256. Retrieved from           http://www.wrr.nl/fileadmin/nl/publicaties/PDF-artikelen/hoofdstuk_8.pdf





open en online blended learning en getwitter via @verhees_p

Beeldvorming en netwerk vergroot met deelname aan conferentie mediawijsheid van Fontys, Webinar van Wilfred Rubens en gesprek over internationalisering en zakelijke dienstverlening ( o sorry, partners in leren) met Marijke van Duuren.


de vraag stellen...

maandag 22 februari 2016

peer feedback en feedback uit netwerk

Peer-feedback:


Suzy, Harm, Kenneth en Stanislav bevinden zich in 2030 en zien zich daar gesteld voor de uitdagingen in leren, werken en samenleven. Wil je in de verschillende scenario's kennis me hen maken volg dan de deze koppeling.
Heb je tips of feedback op het document? mail me!

Het schrappen in de onderbouwing heb ik niet helemaal gedaan. "kill you're darlings" past niet bij de rijkheid van het divergente proces en het gevoel van enlightenment welke ik ervaar bij open en creatieve benadering van de reis ik samen met het leerteam maak.

Netwerkkaart:

Pieter is collega op mijn werk en lid van iFontys ( innovatie netwerk binnen Fontys). De tip om meetbaarheid van gegevens mee te nemen in de scenario's is verwerkt.

zondag 21 februari 2016

Scenario's

De eerdere berichten met literatuur en onderleggers bieden verantwoording voor deze scenario's.

Kwadranten:



Scenario 1 talentontwikkeling in eigen context

Gepersonaliseerd leren in een gesegregeerde samenleving

Suzy is online. Zij heeft via Harm toegang gekregen tot het WEB gedeelte. Bij Harm heeft Suzy in de straat gewoond voordat de ouders van Suzy moesten verhuizen. Het werk van vader bij VDL maakte het noodzakelijk om in de nabijheid van de metaalfabriek te gaan werken. De mogelijkheid om gebruik te maken van dat WEB heeft ze via Harm want thuis kan ze er eigenlijk niet op komen. De benodigde hardware heeft ze van Harm gekregen en hoe Harm het voor elkaar gekregen heeft om de iris scanner te omzeilen is haar een raadsel, maar nu zal het haar dan toch lukken om te studeren. Ze gaat starten met enkele MOOC’s op het gebied van bewegings fysiologie. Suzy is al jaren atletiek kampioen in haar klasse. Een talent wat ze deels toedicht aan haar midden amerikaanse afkomst. Het sporten heeft haar al mooie dingen gebracht. Toch ondervind ze ook hinder van haar afkomst en haar leerachterstand doordat ze op 6 jarige leeftijd pas naar Nederland is gekomen. Het gezin waar ze in terecht is gekomen voelt wel aan als warm nest maar onderscheid zich niet door vaardigheden op geletterdheid en mediawijsheid. De term ‘digitale kloof’ is echt wel op het gezin van toepassing.  Het is Harm die haar heeft doen laten inzien dat zij eigenlijk veel meer in haar mars heeft. Hij heeft haar diverse testen laten invullen en haar geholpen bij de persoonlijke diagnostische procedure in het IBM Watson programma. Sinds ze weet dat ze het hoger onderwijs aan zou moeten kunnen is haar motivatie om te leren enorm toegenomen. Haar ouders kunnen de opleiding niet voor haar betalen. Via het account van Harm kan ze toch diverse MOOC’s volgen. Ze vind het geweldig om de kans te krijgen daarmee de leefwereld van Harm in te kunnen stappen. Het is immers ook bij de hoger opgeleiden waar de sport- en bewegingsprogramma’s populair zijn. Het houdt de mensen gezond en fit op het werk en er is inmiddels zoveel bewijs dat de productiviteit enorm toeneemt als er op het werk gesport wordt. In het verzorgingshuis waar de oma van Harm verpleegt wordt weten ze dat al jaren. Sinds de lezing van Erik Scherder (2015) wordt daar iedere bewoner mee uit wandelen genomen of maakt gebruik van de bedfiets.
De volgende uitdagingen zijn belangrijk voor het onderwijs en de maatschappelijke opdracht:
·         Op welke wijze kan talentontwikkeling bevordert worden binnen de sociaal-geografische segmentatie?
·         Op welke wijze kan de inzet van learning analytics een bijdrage leveren aan het terugbrengen van sociale    ongelijkheid?
·         Haalt het onderwijs wel genoeg uit het menselijk kapitaal wat nodig is om de lerende economie te  onderhouden?
·         Docentrol richt zich op vrijlaten.


Scenario 2 talentontwikkeling zonder beperking

Gepersonaliseerd leren in een inclusieve samenleving

Op 4 februari 2030 gaat Suzy naar het gemeenschapshuis. Te voet natuurlijk want er is altijd wel een gemeenschapshuis binnen een straal van 2 km. Haast heeft ze niet en ze gaat daarom nog even langs bij Harm. Harm is een jongen die ze ontmoet heeft in het gemeenschapshuis Twinkel. Ze werken daar samen aan de organisatie van een muziekmanifestatie; een evenement waarbij de interculturele verbondenheid gevierd wordt met muziek en dans. Het dansen met Harm is iets waar Suzy naar uit kijkt. Harm zal dan publiekelijk zijn dansvaardigheid tonen, samen met haar. Het brain computer interface heeft Harm nu al 2 jaar waarbij hij korte stukken kan lopen ondanks zijn dwarslaesie. De dans die ze samen geoefend hebben is een verbeelding van de technologische mogelijkheden en interculturele verbondenheid en heet Utopia. Harm vind het belangrijk om het culturele aspect te benadrukken omdat hij dankbaar is voor de mogelijkheid die hij heeft gekregen om in Nederland op te groeien, te studeren en nu zijn liefde voor Suzy te beleven. Hij denkt nog wel eens terug aan de rampspoed die hem overkwam op Sri Lanka, waar door een stijgende zeespiegel, ontbossing en wanbestuur een aardverschuiving zijn hele stad van de landkaart verdween. De opvang in Nederland was hartverwarmend. Wat zeker meegeholpen heeft is dat communicatie geen probleem was. Iedereen kon hem te woord staan in het Engels. Suzy gaat naar Twinkel om een aantal uur te werken. Zij begeleidt en geeft advies aan mensen met een participatieprobleem. Suzy noemt het altijd een uitdaging, dat klinkt vrolijker en past beter bij het mensbeeld wat ze heeft. Mensen komen bij haar in Twinkel of willekeurig welk ander gemeenschapshuis of bereiken haar via beeldbellen. Helpen bestaat voor Suzy uit ondersteunen van zelfmanagement. Harm gaat vandaag ook mee naar Twinkel. Hij ontmoet daar Kenneth. Zij kennen elkaar van het vloggen over Virtual Reality. Harm gaat Kenneth helpen bij het lanceren van de applicatie die Kenneth heeft ontwikkeld. De app kan mensen helpen om hun voetafdruk op aarde terug te brengen. Het behoud van de aarde is een belangrijk thema voor Kenneth. Al vanaf dat hij naar de Agora school in Roermond ging is hij gefocust op milieu en leefomgeving. Harm kan met zijn capaciteiten van een ‘self made man’, zijn ondernemerschap prima inzetten om Kenneth verder te helpen.
De volgende uitdagingen zijn belangrijk voor het onderwijs en de maatschappelijke opdracht:
·         -Op welke wijze kan het onderwijs een impuls geven aan internationalisering?
·         -Op welke wijze kan de onderwijssector ondernemerschap bevorderen?
·         -Op welke wijze komt het onderwijs tegemoet aan een deel van de bevolking die het sociale kapitaal missen om zelfstandig kansen te benutten?
·         Docentrol richt zich op inspireren. 


Scenario 3 iedereen doet mee, ontwikkelen doe je samen

Leerplanleren in een inclusieve samenleving

Vandaag is het 24 maart 2030, de dag van het licht. De dag staat in het teken van zonlicht; zonlicht in je huis, op je werkplek en in de openbare ruimte. Iedereen spant zich in voor maximale lichtinval. Gordijnen worden uitgewassen, ramen worden gelapt, werkplekken opgeruimd, spiegels op grote gebouwen krijgen weer glans. Deze hele week staat in het teken van milieu en onze omgang met het behoud van de aarde. Al vanaf de eerste dag op school, de dag nadat je eerste verjaardag gevierd hebt wordt de basis voor environmentally friendly gelegd. Suzy is 16 jaar en vind deze dag altijd gezellig. Ze ontmoet dan weer eens andere mensen. Al vanaf haar 12e is ze 20 uur in de week actief in de begeleiding van ouderen. Iedereen moest op die leeftijd een maatschappelijke stage doen bij de ouderenzorg. Haar moeder werkt als verpleegkundige en haar vader is engineer op een boorplatform waar hij 3D-printing specialist is. Neurobiologisch onderzoek heeft uitgewezen dat het talent van Suzy in de zorg-  en ouderenhulpverlening ligt. Het is de bedoeling dat ze zich gaat ontwikkelen als een verpleegkundige. Mede door schaarste op de arbeidsmarkt en vanuit een veranderende visie op leren is ze in een meester-gezel-model aan de slag binnen de zorginstelling waar haar moeder ook werkt. Als ze dit jaar haar MBO diploma haalt moet ze eerst nog 3 jaar blijven werken vooraleer ze het HBO mag binnen stappen. Vandaag hoopt ze Harm tegen te komen. Een leuke jongen die ze sinds de cursus openbaar spreken niet meer uit haar gedachten kan zetten. Alle jongeren nemen verplicht deel aan deze cursus in de maand dat ze 16 worden. Het is een eervolle gebeurtenis om samen een presentatie te verzorgen in het Engels voor de gemeenschap. De presentatie moest gaan over entrepeneurship. Harm maakte diepe indruk op Suzy. Zittend in zijn rolstoel besprak hij zijn onderneming in Virtual Reality en schetste dat hij over twee jaar zijn master af zou ronden en middels een bootcamp op Eindhoven Brainport zijn idee voor brain computer interface zou lanceren. Harm heeft duidelijk andere genen dan Suzy, maar er rust dan ook een zwaardere last op zijn schouders. Zijn dwarslaesie beperkt hem niet om zijn steentje bij te dragen. Zijn zelfstandigheid is enorm toegenomen sinds hij gebruikt maakt van de fitbit.
De volgende uitdagingen zijn belangrijk voor het onderwijs en de maatschappelijke opdracht:
·         -Op welke wijze voldoet het vroege selectiebeleid en ‘streaming en setting’ aan de ontwikkelingsmogelijkheden van het menselijk kapitaal?
·         -Op welke wijze kan persoonsvorming aandacht krijgen?
·         Docentrol richt zich op sturen.

Scenario 4  zo is het voor ons goed genoeg

Leerplanleren in een gesegregeerde samenleving

Het is 2030, 30 april en we bevinden ons in De Kempen, Zuid-Oost Brabant, Nederland. Een regio die aangemerkt wordt als kraamkamer en hobby ruimte voor agglomeratie Eindhoven. Wonen in De Kempen betekent opgroeien in een omgeving waar je klaar gestoomd wordt om tot de ‘goudvinken’ van ASML te behoren. Van oudsher was ook de metaalindustrie door VDL vertegenwoordigt maar die is uitgeweken naar Helmond en omstreken. Harm stapt in de Kempenbaan Metro, dat wil zeggen, zijn elektrische rolstoel rolt de zwevende metro binnen die Eersel verbindt met Eindhoven. Een prettig vervoermiddel en het brengt hem precies op de plaats waar hij werkt en leert. Uitstappen kan bij ASML of op de High Tech Campus. Hij geniet erg van deze ritten, een privilege wat hem als medewerker van ASML toebehoort. Zijn vriendin Suzy reist met de oude stinkende diesel bus naar huize Merefelt in Veldhoven. Haar werk is het verzorgen van tien bewoners op afdeling Ameezing Brabant. Een afdeling speciaal voor autochtone Brabanders met lichamelijke en cognitieve problemen.  Dhr. Vrienten is haar favoriete bewoner. Gisteren had hij nog een goede dag en zong hij de hele tijd: “carrière maken, voor dat de bom valt”. Zou hij weten dat hij zo’n gelijk had met dit lied in deze tijden van polarisatie? Mevr. Konings is ook iemand die de speciale aandacht heeft van Suzy. Mevr. Konings leeft al 15 jaar met grote waandenkbeelden. Zij is doodsbenauwd dat sinds haar activiteit met Pinterest ze een ‘person of interest’ is geworden en dat ze achterna gezeten wordt door iemand. Ze durft niet naar buiten en ze durft het internet niet meer op. In DSM VIII wordt dat geclassificeerd als sociodigifobie. Eén keer per week krijgt ze therapie met een virtual reality bril die haar terugbrengt naar de tijd vóór de tv-serie en het Pinterest gebruik. Vandaag bespreekt Suzy de mogelijkheden van Domotica in huize Merefelt. Een lastige klus want er is de afgelopen jaren veel weerstand geweest tegen deze technologische vernieuwing in de zorg. Het zou ten koste gaan van ‘warme zorg’. IBM Watson heeft echter vanuit de ‘big data’ aangetoond dat effectiviteit van het werk verhoogt zonder dat het ten koste gaat van de persoonlijke contacturen tussen zorgverlener en bewoners. Suzy is gemotiveerd om het Domotica project te laten slagen. Ze wil al enkele jaren hoger op maar mogelijkheden zijn er voor haar niet echt. Haar sociale afkomst en de scheiding van haar ouders hebben haar kansen op een opleiding en werk doen afnemen. Toch heeft ze nog geluk met haar baan in de gezondheidszorg. Haar halfbroer Stanislav ( 14 jaar en geboren uit de relatie met een Albanese vluchtelinge waar haar vader een korte relatie mee had) zit veel thuis. Vanaf zijn 12e zat hij op de metaal-school maar die is in de winter dicht gegaan; geen werk in de toekomst voor plaatbewerkers. Zijn vader zeurt hem de hele dag aan zijn kop dat hij zich voor moet bereiden op zijn toekomst. Stanislav, puber als hij is, verweert zich steeds door te beweren dat die hele alpha- generatie niet bij hem past. Hij wacht wel tot de beta- generatie begint. Misschien dat er dan wel weer iets komt om met zijn handen te werken.
De volgende uitdagingen zijn belangrijk voor het onderwijs en de maatschappelijke opdracht:
·         -Op welke wijze kan deeltijdonderwijs zorgen voor flexibilisering?
·         -Op welke wijze kan instroom-doorstroom-uitstroom en uitval rendement geoptimaliseerd worden?


·         Docentrol richt zich op duwen.

Literatuur

Literatuur

Agora & Niekée. (n.d.). Retrieved from http://www.agoraroermond.nl/hallo-wij-zijn-agora/
AWTI. (2015). Klaar voor de toekomst ? Den Haag.
Benammar, K., Snoek, M., Dale, L., Juist, N., Meeder, S., Poortinga, J., … Schwab, H. (2006). Leren met Toekomstscenario ’ s - scenarioleren voor het hoger onderwijs. Utrecht.
Biesta, G. (2009). Good education in an age of measurement: on the need to reconnect with the question of purpose in education. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 21(1), 33–46. http://doi.org/10.1007/s11092-008-9064-9
Bruyckere, D. (2016). X, Y of Einstein? Retrieved from https://xyofeinstein.wordpress.com/2010/06/11/generatie-z-en-generatie-alpha/
de nationale denktank. (2015). Het leren van de toekomst.
Evers, J. (2013). JelmerEvers. Retrieved from http://www.jelmerevers.nl/2013/06/geen-school-meer-2-de-droom-van-onderwijsvernieuwing/
Fontys Hogeschool of applied sciences. (2015). Internationaliseringsbeleid en uitgangspunten op hoofdlijnen FHMG December 2015.
Frey, V., & Oeso, D. (2015). Discussienotitie HO-tour : Digitalisering & flexibilisering, 1–6.
Graaf, D. (2015). Wegwijzers naar # hbo.
Graaf, A. de. (2016). 2032 en de kip die over de soep vloog. ScienceGuide. Retrieved from http://www.scienceguide.nl/201602/2032-en-de-kip-die-over-de-soep-vloog.aspx
Herrmann, F. R., Michel, J. P., & Robine, J. M. (2010). Worldwide decline in the oldest old support ratio. European Geriatric Medicine, 1(1), 3–8. http://doi.org/10.1016/j.eurger.2010.01.003
Huber, M., Knottnerus, J. A., Green, L., Horst, H. v. d., Jadad, A. R., Kromhout, D., … Smid, H. (2011). How should we define health? The British Medical Journal (BMJ), 343(jul26 2), d4163–d4163. http://doi.org/10.1136/bmj.d4163
IBM Watson. (2016). Retrieved from http://www.ibm.com/smarterplanet/us/en/ibmwatson/what-is-watson.html
Inspectie van het Onderwijs. (2015). De staat van het onderwijs 2013-2014. Utrecht, 240. Retrieved from https://mijn.govunited.nl/blg-221895.pdf
Jolles, J. (2016). De tiener, zijn brein en ontplooiing.
Kleijwegt, M. (2016). 2 werelden 2 werkelijkheden. ScienceGuide.
Lambregts, J., Grotendorst, A., & Merwijk, C. (2015). Bachelor Nursing 2020 Een toekomstbestendig opleidingsprofiel 4.0. Retrieved from http://www.loov2020.nl/wp-content/uploads/2014/02/Bachelor-Nursing-2020-4.0.pdf
Meijerink. (2010). Van ZZ naar GG.
Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap. (2015). De waarde(n) van weten: Strategische Agenda Hoger Onderwijs en Onderzoek 2015-2025, 1–100.
Minsterie van Onderwijs. (2015). Nederland 2035 : trends en uitdagingen, 1–26.
Onderwijsraad. (2011). Maatschappelijke achterstanden van de toekomst.
Onderwijsraad. (2013). Een smalle kijk op onderwijs­ - kwaliteit.
Ons onderwijs2032 Eindadvies. (2016).
Raessens, B. (2011). Toekomstonderzoek. Den Haag: Boom Lemma uitgevers.
Rijksdienst voor OndernemendNederland. Inclusieve, innovatieve en reflectieve samenlevingen in Horizon 2020 (2016). Retrieved from http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/inclusieve-innovatieve-en-reflectieve-samenlevingen-horizon-2020
Rubens, W. (2008). E-learning: trends en ontwikkelingen. Develop, (4), 7–16. http://doi.org/10.2143/TI.1.0.2015262
Scherder, E. (2015). Laat je hersenen niet zitten. Amsterdam: Athenaeum.
Schippers, E. (2014). E-health en zorgverbetering.
Schippers, E. I. (2015). Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum : 23 december 2011 Betreft : Camaraondersteuning MTV-controles. Rijksoverheid, 1–8. Retrieved from http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2015/02/06/kamerbrief-over-verbeteren-kwaliteit-en-betaalbaarheid-zorg.html
Schippers, E. I., Rijn, M. J. Van, & Ministerie van VWS. (2014). De maatschappij verandert. Verandert de zorg mee?, 35.
ScienceGuide. (2016). Centres of Expertise uniek in Europa. Retrieved from http://www.scienceguide.nl/201601/centres-of-expertise-uniek-in-europa.aspx
Sectorinstituut Openbare Bibliotheken. (2014). Trends in de samenleving.
SER. (2015). Hoe leren wij in de toekomst ?
Staes, J. (2013). Jij bent een schaap. Retrieved from https://www.youtube.com/watch?v=ImCrPtt-rOA
Swan, M. (2012). Sensor Mania! The Internet of Things, Wearable Computing, Objective Metrics, and the Quantified Self 2.0. Journal of Sensor and Actuator Networks, 1(3), 217–253. http://doi.org/10.3390/jsan1030217
United Nations, Department of Economic and Social Affairs, P. D. (2013). World Population Ageing. United Nations, 114. http://doi.org/ST/ESA/SER.A/348
Van Zwieten, J. (2014). Meester-gezel methode voor excellent vakmanschap in het MBO. Cinop. Retrieved from http://www.cinopadvies.nl/89_3180_meester-gezel_methode_voor_excellent_vakmanschap_in_mbo.aspx
Vereniging hogescholen. (2016). Grenze(n)loos opleiden. Retrieved from http://www.vereniginghogescholen.nl/jaarcongres2016
Wetering, M. Van, & Desain, C. (2013). Trendrapport 2014-2015: Technologiekompas voor het onderwijs, 74.

WRR. (2016). Onderwijs, cultuur en wetenschap. Retrieved from http://www.wrr.nl/themas/thema/article/onderwijs-cultuur-en-wetenschap/

vrijdag 19 februari 2016

Onderleggers voor de scenario's

De verzorgingsstaat verandert in een participatiemaatschappij. De druk op het sociale stelsel neemt verder toe door demografische ontwikkeling waarbij de potential support ratio een weergave is van de grijze druk die alleen nog maar toe zal nemen in de westerse maatschappij, waaronder Nederland (Herrmann et al., 2010).

In die participatiemaatschappij zal steeds meer belang gehecht worden aan gezond blijven en deelname aan de maatschappij ondersteund door het gedachtengoed van Huber (2011) waarbij zelfmanagement belangrijk element is.
Eén van de maatregelen van de overheid om de zelfmanagement van de bevolking te ondersteunen is de inzet van e-health. 
Minister Schippers heeft in een kamerbrief (E. Schippers, 2014) drie ambities geformuleerd: chronisch zieken hebben toegang tot hun medische informatie via mobiele apps of internetapplicaties, zij kunnen zelf metingen uitvoeren en digitale monitoring op afstand door de zorgverlener is hierbij mogelijk, domotica en beeldbellen is 24/7 mogelijk. Dit alles draagt er toe bij dat de mensen langer thuis kunnen blijven wonen.

Op het gebied van onderwijs en innovatie wordt er steeds meer opgeleid naar de behoefte van de lokale economie (ScienceGuide, 2016):
·         Ondernemerschap is een belangrijk onderdeel in het onderwijs.
·         Innovatievermogen van bedrijven wordt vergroot door structuur waarin studenten en docenten helpen bij het oplossen van praktische problemen.
·         Publieke en private samenwerking neemt toe.

De vereniging hogescholen spreekt in een jaarcongres over de aspecten culturele diversiteit en internationalisering. Ambities en organisatie zijn afhankelijk van politiek maatschappelijk klimaat en de bekostiging(Vereniging hogescholen, 2016).

Tegenstellingen autochtone en allochtone leerlingen wordt groter(Kleijwegt, 2016).

Publieke en private ruimte raakt verweven met elkaar door de Data-economie die big data tot handelsobject maakt (Lieshout, 2016).

Vroegtijdige selectie zet de verschillen tussen kinderen die lager in de onderwijspiramide staan ten opzichte van kinderen die hoger staan op scherp(A. de Graaf, 2016).

De toepassing van open of gesloten sociale netwerken staan op gespannen voet met veiligheid en heeft daarmee invloed op het delen van kennis(Rubens, 2008).

Vanaf 2010 ontstond de generatie alpha die ook als google kids genoemd worden (Bruyckere, 2016).

Technologie geeft antwoord op de vraag: hoe richten we de maatschappij zo in dat omgaan met verschillen tussen mensen de standaard wordt?(E. I. Schippers, Rijn, & Ministerie van VWS, 2014)

Ruimte voor communicatie en medemenselijkheid van systemen naar mensen(E. I. Schippers et al., 2014).

The opportunity to learn en sociaal economische status (SES); vergrijzing, verkleuring en verdunning en de impact op SES in een lerende economie(de nationale denktank, 2015)

Gezamenlijke tradities, vaste basis voor iedereen(Ons onderwijs2032 Eindadvies, 2016).

Toegankelijkheid van het hoger onderwijs(Onderwijsraad, 2013).

Nederland ontwikkelt zich tot een lappendeken van stadsgewesten, met een sterke sociaal-geografische segmentatie(Minsterie van Onderwijs, 2015).

Verstrekt belang op persoonsvorming en op samen leven (Biesta, 2009; de nationale denktank, 2015).

Voor een groot deel van de bevolking is onderwijs wel een bittere noodzaak omdat ze het sociale kapitaal missen om zelfstandig kansen te benutten. Onderwijs is en blijft van enorme emanciperende waarde en ook nog vaak een economische noodzaak (Evers, 2013).

Met de Bolognaverklaring werd de ontwikkeling van een European Higher Education Area (EHEA) nagestreefd waardoor internationale studentenuitwisseling vergemakkelijkt zou moeten worden (Fontys Hogeschool of applied sciences, 2015).

Minister Bussemaker wil de 'meester-gezel methode' uitbreiden en steeds meer leerlingen zullen ermee te maken krijgen. Doel is meer aandacht voor talentontwikkeling in het beroepsonderwijs en meer waardering van ambachtelijke vaardigheden. De meester-gezel methode maakt deel uit van het Excellentie Project van het ministerie van Onderwijs, waarvoor structureel 25 miljoen euro beschikbaar is(Van Zwieten, 2014).

De definitie van gezondheid volgens het WHO is niet langer houdbaar bij de toename van chronisch zieken in de samenleving. Machteld Huber (Huber et al., 2011) stellen een gedachtenverandering voor naar het vermogen om zich aan te passen en zelfmanagement bij de uitdagingen op sociaal, psychisch en lichamelijk gebied.

In een essay van Ad de Graaf(2015), directeur van de Vereniging Hogescholen gaat hij verder in op de lancering van de strategie agenda van de hogeschool, #HBO2025. De kenniseconomie ontwikkelt zich met een leven lang leren naar een lerende economie. Enkele aandachtspunten daaruit:
·         selectiemoment en tracking hebben invloed op sterke en zwakke leerling
·         emancipatiefunctie en talent ontwikkelen, bewustzijn van gescheiden werelden vrijheid en van weinig structuur in het onderwijs dat voor sommige studenten prima kan uitwerken, maar voor anderen volstrekt niet. Dat heeft niet alleen met talent te maken maar ook met de sociale herkomst.
·         Toenemende vraag naar hoger opgeleiden
·         De globalisering noopt tot een sterk Europa. Kennis, onderzoek, kenniscirculatie zijn sleutelbegrippen. Globalisering stelt uitdagingen aan het initiële onderwijs, de education permanente, het praktijkgerichte en fundamentele onderzoek en de kenniscirculatie. De grondstof talent moet maximaal worden benut en ontwikkeld. Verloren talent is verspilling. En responsiviteit van organisaties en individuen is een wezenlijk kenmerk, niet alleen van een lerende economie, ook van een lerende samenleving.
·         Maar het gaat niet alleen om de rol van het onderwijs aan jonge mensen. Voor een lerende economie is ook het leren tijdens de latere beroepsuítoefening belangrijk. Kritisch is de WRR over de stilstand van het leven lang leren. Er is geen leercultuur voor of bij werkenden, de structuur van het onderwijsaanbod is “niet bevorderlijk voor de totstandkoming van arrangementen voor leven lang leren”, en er ontbreekt een adequate financieringsvorm voor het leven lang leren. Volgens de WRR is het noodzakelijk het leven lang leren te verbinden aan het stelsel van sociale zekerheid. We hebben een ander systeem van sociale zekerheid nodig: van “repairing naar prepairing”(D. Graaf, 2015).

Door de sluiting van buurthuizen neemt het aantal publieke organisaties af dat een bijdrage kan leveren aan de sociale verbondenheid binnen en daarmee de leefbaarheid van een gemeenschap. Deze afkalving van het sociale leven geldt vooral voor de kleinere plattelandsgemeenten waar voorzieningen onder druk komen te staan door de leegloop van dorpen. Hierdoor zou de relevantie van een public third place toenemen. Deze ‘derde plaatsen’, naast thuis en werk, voorzien mensen van een plaats voor ontmoeting, met de mogelijkheden tot het bouwen aan een gemeenschapsgevoel.

21ste-eeuwse vaardigheden ofwel de skills van de toekomst. Wetenschappers voorspellen dat de arbeidsmarkt, als gevolg van verstrekkende technologische ontwikkelingen, ingrijpend zal veranderen. Deze verandering zal, als de voorspellingen uitkomen, gepaard gaan met ongewenste sociale en economische neveneffecten. Bepaalde groepen werknemers (in bepaalde regio’s) dreigen, als zij zich niet kunnen aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid, buiten de boot te vallen. Over welke vaardigheden of skills moet de werknemer van de toekomst bij het betreden van die nieuwe dynamische arbeidsmarkt beschikken om duurzaam inzetbaar te blijven? Wanneer kunnen die vaardigheden het beste worden aangeleerd? En hoe moet het onderwijs daar op worden ingericht(SER, 2015)?

Op de dynamische arbeidsmarkt van de toekomst is een van de belangrijkste eigenschappen van werkenden dat zij het vermogen hebben om gedurende het werkzame leven permanent in ontwikkeling te blijven en te blijven leren. Leven lang leren is een verzamelnaam voor instrumenten waarmee het individu zijn of haar kennis en vaardigheden op peil kan houden. Door formele, non-formele en informele leeractiviteiten te ontplooien, blijven werkenden langer wendbaar, weerbaar en flexibel. Volgens sommige deskundigen zijn werkenden, als er wordt gekeken naar het aantal gevolgde opleidingen en cursussen, de afgelopen decennia ondanks alle beleidsinspanningen niet meer gaan investeren in hun eigen ontwikkeling. Andere experts zijn minder sceptisch en waarschuwen juist voor een ‘opleidingsreflex’. Is er wel een probleem met leven lang leren? Wat moet er gebeuren om te voorkomen dat kwetsbare groepen – zoals bijvoorbeeld flexwerkers, zzp’ers en lager opgeleiden – op dit gebied achterblijven? En hoe kan informeel leren verder bevorderd worden (SER, 2015)?

Door de samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven te stimuleren hoopt de overheid meerdere vliegen in één klap te slaan. Meer samenwerking moet leiden tot aantrekkelijke en uitdagende lesprogramma’s voor leerlingen en studenten. Daarnaast kunnen bedrijven door de banden met onderwijsinstellingen aan te halen werken aan hun innovatiekracht en de concurrentiepositie. Nog mooier is het wanneer onderwijsinstellingen en bedrijven samen gemeenschappelijke doelstellingen weten te formuleren. Er zijn talloze voorbeelden van geslaagde samenwerkingsverbanden. Toch bestaat het beeld dat samenwerking maar moeilijk van de grond komt in Nederland(SER, 2015).

Diversiteit in doelgroepen ‘streaming en setting” , worden behandeld in een verkenning op de toekomst door de onderwijsraad (Onderwijsraad, 2011). In het rapport worden klassieke achterstandsrisico’s (opleidingsniveau van ouders, sekse en herkomst) in het licht van recente en te verwachten maatschappelijke ontwikkelingen behandeld.
SCP en WRR stellen vast dat de ene familie relatief veel hoger opgeleiden kent, en de andere familie relatief veel lager opgeleiden. Hoewel er volgens de auteurs geen sprake is van een scheidslijn, zijn er wel degelijk “behoorlijke” verschillen tussen de onderscheiden sociaal-culturele groepen c.q. lager en hoger opgeleiden. Er is sprake van verschillende leefwerelden. Er is “toenemende segregatie in wonen en onderwijs. Hoger opgeleiden wonen steeds meer in de steden en dan in het bijzonder in de historische binnensteden en de negentiende-eeuwse wijken daaromheen. Ook op het werk gaan lager- en hoger opgeleiden weinig met elkaar om (Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap, 2015).

In de strategische agenda voor het hoger onderwijs wordt een toekomstig beeld geschetst over verbinding van onderwijs met de samenleving. Morele kompas, rijke leeromgevingen, kleinschalig en regionaal en sectoraal worden belangrijke factoren(Ministerie van Onderwijs Cultuur & Wetenschap, 2015).

Demografische trends in de samenleving: (United Nations, Department of Economic and Social Affairs, 2013)
·         vergrijzing, verkleuring, verdunning (minder gezinnen, meer alleen wonen)
·         potential support ratio: toename druk op de beroepsbevolking

In een Horizon 2020 project werkt Nederland(Rijksdienst voor OndernemendNederland, 2016) binnen Europa samen aan de maatschappelijke uitdaging gedefinieerd in de volgende thema’s:
·         co-creëren tussen beleid, burgers en de private sector,
·         het omkeren van ongelijkheden,
·         de positie van Europa binnen de wereld begrijpen en versterken en
·         reflecteren op gedeelde en verschillende geschiedenissen binnen Europa.

Een inclusieve samenleving is een samenleving waar iedereen tot zijn recht kan komen. Het maakt niet uit welke culturele achtergrond, gender, leeftijd, talenten of beperkingen iemand heeft. Iedereen neemt op een gelijkwaardige manier deel aan de maatschappij. Mensen worden aangesproken op hun mogelijkheden, niet op hun beperkingen(Bolsenbroek & Van Houten, 2010).

In 2016 publiceert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu cijfers over de onderwijsdeelname bij jongeren. In het Nationale Kompas Volksgezondheid wordt op basis van gegevens tot 2012 een trend zichtbaar van 75% toename van instroom in het voortgezet speciaal onderwijs. Cijfers over het aantal vroegtijdig schoolverlaters, jongeren die geen startkwalificatie hebben en leerlingen met een ‘rugzakje’ staan in 2013 nog gunstig ten opzichte van de andere Europese landen(Rijksinstituut voor Volksgezondheid enMilieu, 2016).

Etnische ongelijkheden op de arbeidsmarkt (Raaijmakers, Thijssen, Gesthuizen, & Wolbers, 2015). Diverse studies hebben reeds aangetoond dat niet-westerse immigranten substantiële achterstanden hebben in het onderwijs en in beroepsloopbanen. Ook in recent onderzoek komt naar voren dat in vergelijking met autochtonen, niet-westerse immigranten een lager inkomen hebben, minder goede banen hebben en vaker werkloos zijn.

Minister Bussemaker geeft met de publicatie van ‘Twee werelden, twee werkelijkheden’ door Margalith Kleijwegt een impuls aan de discussie in het onderwijs over radicalisering en polarisatie. “Vooral als overtuigingen botsen, kan het heel ingewikkeld zijn om met jongeren te praten over actuele kwesties en over hun rol in de samenleving.”(Kleijwegt, 2016).

In het onderwijsverslag 2013-2014 worden prestatie afspraken geformuleerd over een verminderde uitval en verbetering van het studiesucces. Naast het beleid over de studiefinanciering is de afrekencultuur voor hogescholen en universiteiten een belangrijke factor in de toegankelijkheid van het  hogere onderwijs(Inspectie van het Onderwijs, 2015).

Met ingang van het nieuwe collegejaar op 1 september 2016 mogen hogescholen in experimenten flexibilisering de vaste onderwijsprogramma's loslaten en gaan werken op basis van leeruitkomsten. Maar liefst 16 experimenten flexibilisering gaan van start. Daarnaast mogen de hogescholen in experimenten met vraagfinanciering onderwijs buiten de eigen vestigingsplaats gaan verzorgen. Het wordt daardoor makkelijker voor studenten en werknemers om via deeltijdonderwijs een hbo-diploma te halen(“Hogescholen klaar voor experimenten met deeltijd onderwijs,” 2016).

In de publicatie over Global Trends van het National Intelligence Council ( een Amerikaans instituut) uit 2012 wordt voorspeld dat in 2030 de macht verdeeld is over netwerken en coalitites in een multi-gepolariseerde wereld(National Intelligence Council, 2012).

In veel gemeenten toch groei door hoge immigratie. De krimp door natuurlijke aanwas wordt in veel gemeenten ten dele gecompenseerd door de 203 duizend immigranten die naar Nederland kwamen(CBS, 2016).

Digitale geletterdheid is onderdeel van de 21e -eeuwse vaardigheden (Ons onderwijs2032 Eindadvies, 2016; Wetering & Desain, 2013).

Big data biedt de mogelijkheid om van grote hoeveelheden ongestructureerde gegevens inzichten te verschaffen die antwoord kunnen geven op algemene vragen over grote groepen en antwoord geven op persoonlijke vragen, individueel. IBM Watson is een platform wat zich in 2016 nadrukkelijk in deze markt begeeft en op het gebied van gezondheidszorg actief is (“IBM Watson,” 2016).

Communicatietechnologie beschikbaar voor iedereen (E. I. Schippers, 2015).

Digitalisering van het onderwijs kan bijdragen aan het personaliseren van het leren. Het biedt mogelijkheden tot differentiatie, verzwaring, verdieping, bijspijkeren en biedt mogelijkheden om tijd- en plaatsonafhankelijk te leren. Bijvoorbeeld in het honours onderwijs, waar excellente studenten extra worden uitgedaagd, of juist in deficiëntieonderwijs waar studenten achterstanden kunnen wegwerken. Ook de ontwikkelingen op het gebied van learning analytics zullen de mogelijkheden voor adaptieve digitale leermaterialen en lerende, gepersonaliseerde interfaces verder doen toenemen (Frey & Oeso, 2015).

Door de toegenomen snelheid van innovatieprocessen en doordat technologische ontwikkelingen elkaar steeds sneller opvolgen, groeit het belang van menselijk kapitaal en investeringen daarin. Internationalisering, technologische revoluties, diversiteit, de snelle ‘veroudering’ van kennis en de verwerking van een veelheid aan kennis vereisen een brede vorming en ontwikkeling van alle burgers. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) betoogt in haar rapport ‘Naar een lerende economie’ daarom dat kennisabsorptie centraal moet worden gesteld om het verdienvermogen van Nederland te vergroten. Daarnaast wordt het belang van kenniscirculatie benadrukt waarbij het niet alleen gaat om productie van nieuwe kennis maar ook om beter gebruik van bestaande kennis(Sectorinstituut Openbare Bibliotheken, 2014).

Richt het onderwijs in op de eisen die een economie stelt waarin ICT een dominante technologie is:
·         Stimuleer een stevig accent op ICT-kennis en -vaardigheden in de curricula van het hoger onderwijs.
·         Neem ICT-kennis en -vaardigheden ook op in de eindtermen van het basis- en voortgezet onderwijs.
·         Versterk het accent op ondernemerschapsvaardigheden in het onderwijs.
·         Schep de institutionele randvoorwaarden die het combineren of afwisselen van werken en leren gedurende het werkzame leven (leven-lang-leren) gemakkelijker maken.
Tot slot is het in een economie die ten gevolge van snelle technologische ontwikkeling en communicatie zonder tijdsvertraging enorm snel verandert noodzakelijk om kenniskapitaal permanent op peil te houden. Een dergelijke economie vraagt om voorwaarden die mensen in staat stellen om na hun reguliere opleiding leren en werken beter te combineren of af te wisselen en leven-lang-leren gestalte te geven. Gangbare economische arrangementen als arbeidsovereenkomsten, pensioenregelingen en ons systeem voor de inkomstenbelasting bieden voor leven-lang-leren maar beperkt ruimte(AWTI, 2015).

21ste-eeuwse vaardigheden ofwel de skills van de toekomst. Wetenschappers voorspellen dat de arbeidsmarkt, als gevolg van verstrekkende technologische ontwikkelingen, ingrijpend zal veranderen. Deze verandering zal, als de voorspellingen uitkomen, gepaard gaan met ongewenste sociale en economische neveneffecten. Bepaalde groepen werknemers (in bepaalde regio’s) dreigen, als zij zich niet kunnen aanpassen aan de nieuwe werkelijkheid, buiten de boot te vallen. Over welke vaardigheden of skills moet de werknemer van de toekomst bij het betreden van die nieuwe dynamische arbeidsmarkt beschikken om duurzaam inzetbaar te blijven? Wanneer kunnen die vaardigheden het beste worden aangeleerd? En hoe moet het onderwijs daar op worden ingericht(SER, 2015)?

In de economie van de toekomst gaan veranderingen steeds sneller. Dit betekent dat we ons vooral moet richten op ‘leren leren’, op inventiviteit, op talenkennis, en op het vermogen flexibel om te gaan met allerlei verschillende situaties en omstandigheden(WRR, 2016).

Er is een omslag in denken van zorg en ziekte (zz) naar gedrag en gezondheid (gg)(Meijerink, 2010).

Het zeer persoonlijk leren en zoeken naar echt maatwerk per kind is bij Niekée Roermond doorgevoerd in een leerroute die AGORA heet(“Agora & Niekée,” n.d.)

Wat te doen? Emotioneel steunen? Leiding geven en sturen? Routes wijzen en inspireren? Of moet je ze vrijlaten? Deze vragen zijn relevant voor de leraar en voor de ouder(Jolles, 2016).

De profilering van opleidingen moet zodanig zijn ingericht dat iedereen die voldoende gekwalificeerd is voor het hoger onderwijs, een opleiding moet kunnen vinden die past bij niveau en inhoudelijke ambities(Onderwijsraad, 2011).
Het onderwijs blijft in beweging. Interessant zijn de vernieuwingen die scholen en opleidingen oppakken en de vormen en inrichting van onderwijs waarmee zij experimenteren. Hierdoor gaan scholen meer van elkaar verschillen en neemt de variëteit in het onderwijs toe. Dit is een positieve ontwikkeling, die de keuzevrijheid vergroot en middelmatigheid voorkomt. Ook maakt onderwijsvernieuwing van scholen en opleidingen meer lerende organisaties. Laten we hierbij met elkaar wel blijven kijken naar welke kwaliteit we acceptabel vinden en wat we willen verbeteren(Inspectie van het Onderwijs, 2015).